МОНГОЛЫН ХОЁР НАРНЫ ХООРОНД

Х Ө ВСГ Ө ЛИ й Н БАЙГАЛИЙН ЦОГЦОЛБОРТ ГАЗРЫН ХОГ ХАЯГДАЛТАЙ ТЭМЦЭХ Т Ө С Ө Л

Х ө всг ө лийн тусгай хамгаалалттай газрын ө н өө гийн байдал

Монголын Швейцарь хэмээн гайхагддаг Х ө всг ө лийн тусгай хамгаалалттай газрын ү зэсгэлэнт онгон байдал, дэлхийн хамгийн цэнгэг устай Х ө всг ө л нуур, уул ус , ургамал амьтан нь б ү рдсэн ү зэсгэлэнт байгаль, нутгийн ард т ү мний ө в ө рм ө ц ёс заншил, б өө м ө рг ө лийн зан ү йл гээд олон сайхан з ү йлээрээ гадаад дотоодын жуулчдын сэтгэлийг татаж, сонирхлыг т ө р үү лдэг газар бол Х ө всг ө л нутаг юм. С үү лийн жил үү дэд тус аймагт аялал жуулчлал хурдацтай х ө гжиж байгаа нь сайшаалтай хэдий ч үү ний зэрэгцээ байгаль орчноо бохирдуулж байгаа хог хаягдлын асуудал хурцаар гарч ирж байна. Судалгаанаас гадны жуулчдаас ил үү дотоодын жуулчид болон нутгийн иргэд хог хаягдлаа з ү й бусаар хаяж, байгаль орчноо бохирдуулж байгаа нь харагдаж байгаа юм. Энэ нь дотоодын болон импортоор орж ирж байгаа бараа б ү тээгдэх үү н болон тэдгээрийн уут сав баглаа боодлыг х ө рс ө нд уусдагг ү й , байгаль орчныг с ү йтгэх химийн гаралтай материалаар хийгдсэн байдаг гэх мэтийг мэдэхг ү й байгаагийн дээр хамгийн гол нь хувь х ү ний ухамсар ёс з ү йтэй холбоотой байна гэж ү зэж байна. Нуурын эрэг орчим ү йл ажиллагаагаа явуулж байгаа дэлг үү р, баазууд гэх мэт аж ахуйн нэгж үү д м ө н айлуудын хог хаягдал эзэнтэй хогонд тооцогддог ч хог хаягдлаа устгах, хаях арга нь буруу байгаа нь сэтгэл зовоосон асуудлын нэг болоод байна. Тэгэхээр энэ байдалтай эвлэрэн з ү гээр суух бус хуулийн х ү рээнд дорвитой арга хэмжээ авч ухуулан сурталчлах ажлыг эрчимж үү лэх нь бидний ө мн өө тавьсан зорилго болох ёстой хэмээн д ү гнэж байна.

/Зурагны тайлбар/ Х ө всг ө л нуурын эрэг. Ү зэсгэлэнт байгальд тавлаг амарчихаад хогоо ү лдээсэн Монголчууд минь ...

Хоёр нарны хооронд хог хаягдалтай тэмцэх т ө с ө л

1998 онд АНУ, Швейцарь улсын иргэд Х ө всг ө л Трейвэл компанитай хамтран “Монголын хоёр нарны хооронд” нэртэй олон улсын марафон г ү йлтийг анх зохион байгуулснаар энэ нь уламжлал болж энэ жил 11 дэхь удаагийн марафон г ү йлтийг Х ө всг ө л нуурын баруун эрэгт байрлах “Тойлогт” жуулчны баазад зохион байгуулах гэж байна. “Хоёр нарны хооронд” марафон г ү йлтийн гол зорилго нь Х ө всг ө л нутгийн онгон дагшин байгалийг хэвээр нь хадгалж ү лдэхэд оршиж байгаа б ө г өө д орсон орлогыг байгаль хамгаалах ү йлсэд зориулдаг билээ. Иймээс 1999 оноос эхлэн “Х ө всг ө л нуурын орчмын хог хаягдлыг хянах” т ө слийг хэрэгж үү лж эхэлсэн .

Т ө слийн х ү рээнд: Улаанбаатараас Х ө всг ө л нуур орох зам дагуу байх 12 овоон дээр “Та байгаль дэлхийгээ дээдэлдэг бол Хог Б үү Хая” гэсэн бичээс б ү хий б өө гийн хэнгэрэг хэлбэртэй сурталчилгааны самбарыг тавьж байрлуулсан б ө г өө д энэ ажлыг 2008 оны 6 дугаар сарын 25 наас 7 дугаар сарын 5 ны хооронд г ү йцэтгэж, UBS телевизээр бичлэг хийлгэн ард иргэддээ х ү ргэсэн билээ. Энэ ү еэр 12 дахь овоо болох Х ө всг ө л нуурын эргийн Жанхайн давааны овоон дээр Х ө всг ө л аймгийн шилдэг сурагч Б. Үү рцайх самбарын шавыг тавих ёслолыг г ү йцэтгэсэн юм .

/Зурагны тайлбар/ О воон дээрх болон Х ө всг ө л нуурын эрэг орчим хонож байрлах отогуудаар тавьсан хэнгэрэг хэлбэрт сурталчилгааны самбар

Хог хаягдалтай тэмцэх т ө слийн хэрэгжилт

Т ө с ө л хэрэгжсэнээс хойш бид багаг ү й ажлыг хийж г ү йцэтгээд байгаа б ө г өө д жилд 10 -15 мянган ам долларын санх үү жилтийг хийгээд байна. Х ө всг ө лийн тусгай хамгаалалттай газрын захиргаанд хог тээвэрлэх Зил-130 маркийн самосвал машин, унадаг дугуй зэргийг хандивласан т ө дийг ү й 2-3 х ү нийг байгаль хамгаалагчаар ажиллуулан цалинжуулж байна. М ө н т ө слийн х ү рээнд жил б ү р 10 -20 мянган ширхэг байгальд хорг ү й зориулалтын хогны уутыг Х ө всг ө лийн тусгай хамгаалалттай газрын нэвтрэх цэг дээр жуулчдад ү нэ т ө лб ө рг ү й тарааж байгаа юм. Жуулчин амрагчдад тусгай хамгаалалттай газраас гарахдаа хогтой уутыг хогийн цэг дээр хаяхыг анхааруулан гарын ү сгээр баталгаажуулан авсанаар ү р д ү нтэй арга хэлбэрт тооцогдож байна.

Сайн дурын ажилтан Ж.Сайнбаярыг с үү лийн гурван жил дараалан т ө сл өө с цалинжуулан ажиллуулж байна. Сайнбаяр нь Х ө всг ө лийн тусгай хамгаалалттай газарт ЗИЛ-130 самосвал машины жолоочоор ажилладаг б ө г өө д Х ө всг ө л нуурын эрэг орчмын бааз, дэлг үү р, айл ө рхийн хог хаягдлыг тээвэрлэх, ангилан ялгалт хийх, байгаль орчинд ил задгай хог хаяхг ү й байх талаар анхааруулга сурталчилгааны ажлыг идэвхтэй хариуцан ажиллаж байгаа юм.

/ Зурагны тайлбар/ ХТГ болон Ж.Сайнбаяр нарт манай т ө сл өө с хандивласан хог тээвэрлэх машинууд

Байгаль хамгаалах боловсрол

Хог хаягдалтай тэмцэх т ө слийн баг нь Х ө всг ө л нутгийн ард иргэд, х үү хэд багачуудад өө рийн ү йл ажиллагааг таниулах, хог хаягдлын хор уршиг т үү нийг ангилан ялгах, хог хаягдлаа з ү й бусаар хаяж байгаа иргэдтэй тэмцэх талаар олон т ө л ө вл ө г өө т ажлуудыг зохион байгуулаад байна. Үү нд: Айл ө рх, жуулчны баазуудын дунд “Цэвэрч ө рх, бааз” шалгаруулан ө рг ө мжл ө л, б ү тэн улирал ү нэ т ө лб ө рг ү й хог хаягдлаа хаях эрхээр шагнан урамшуулдаг. М ө н Хатгал тосгоны дунд сургууль,цэцэрлэгийн х үү хд үү дийн дунд “Миний Х ө всг ө л хогг ү й орчин” сэдэвт зохион бичлэг, гар зургийн уралдаан зохион байгуулж ирээд ү й болсон х үү хэд багачуудаа багаас нь эх орон байгаль орчноо хайрлан хамгаалах ухамсарт т ө л ө вших ө д нь хувь нэмрээ оруулж байна. Сургууль цэцэрлэгийн анги танхимд байгальд ээлтэй х үү хд үү дийн Эко булан байгуулснаар байгаль орчны талаарх танин мэдэх ү йн мэдлэгт нь тус нэмэр болж байгаа юм.

/ Зурагны тайлбар/ “Х үү хд үү д байгаль дээрхи хог хаягдалд томчуудаас ил үү санаа зовж байна” Хатгал сумын х үү д үү дтэй хийсэн уулзалтаас

/ Зурагны тайлбар / `` 2008 Оны Шилдэг Цэвэрч жуулчны бааз ``- Отгонбаяр захиралтай `` Байгаль үү д `` , `` 2008 Оны Шилдэг Цэвэрч ө рх `` Сандагдорж гуайнх тус тус шалгарлаа

Байгальд хорг ү й хогийн уут

Уг т ө сл өө с жилд дунджаар 10-20 мянган ширхэг хогийн уут Х ө всг ө лийн тусгай хамгаалалттай газрын нэвтрэх цэг дээр ү нэг ү й олгож байна.

Монгол улсад уут сав баглаа боодлын ү йлдвэр үү д олноор гарч ирж байгаа боловч дэлхийн бусад орны хамгийн ихээр хэрэглэж байгаа байгальд хорг ү й, эргээд х ө рс ө нд амархан уусч шингэдэг biodegradable б ү тээгдэх үү нийг хараахан ү йлдвэрлэж ахуй хэрэглээндээ нэвтр үү лж амжааг ү й байгаа билээ. Манай т ө сл өө с оруулж ирж байгаа хогны тусгай зориулалт б ү хий biodegradable хогны уут нь БНХАУ-ын Шанхай хотод ү йлдвэрлэдэг нэг б ү рийн ү нэ нь 50 цент буюу монгол т ө гр ө г өө р 600 т ө гр ө гийн ө рт ө гтэй, 68Х40Х20 см хэмжээ б ү хий уут юм. Монгол улсад оруулж ирэх агаарын тээврийн зардал нь нэг ширхэг уут 300 т ө гр ө г болдог. Ингээд бодохоор бид з ө вх ө н байгальд хорг ү й хогны уутанд жилд дунджаар 13 сая т ө гр ө гийг зарцуулж байна.

Хогны уутыг харуулсан байдал:

Хогны уутыг та хаанаас авч яаж хэрэглэх ёстой вэ?

Х ө всг ө лийн ү зэсгэлэнт байгальд амарч зугаалах гэж байгаа эрхэм та Х ө всг ө л нуурын тусгай хамгаалттай газрын нэвтрэх цэг дээр т ө сл өө с хэрэгж үү лж буй biodegradable хогны уутыг ү нэг ү й авах эрхтэй билээ. Т ө сл өө с цалинжиж байгаа идэвхтэн, байгаль орчны байцаагч Нэмэхбаатар та б ү хэнд энэх үү уутыг тараан зааварчилгааг ө г ө х болно. М ө н та ууттай хамт дагалдах тасалбарыг авахаа мартуузай. Тасалб а р авсанаар та хогны уутанд хогоо хийгээд тусгай хамгаалалттай б ү сээс гарахдаа эрг үү лэн байцаагч Нэмэхбаатарт ө г ө х үү ргийг баталгаажуулан сануулж байгаа гэдгийг анхаараарай. Уг тасалбар дээр таны тээврийн хэрэгслийн дугаар, очих газар /жуулчны бааз болон майхнаар хонох эсэх/, тусгай хамгаалалттай газар нэвтэрсэн он сар ө д ө р, таны гарын ү сгээр баталгаажигдан ү лдэнэ. Уутандаа хог хаягдлаа хийж авчрааг ү й тохиолдолд иргэн таныг тусгай хамгаалалттай б ү сэд хог хаягдлаа ил задгай хаяж, журам з ө рчс ө н хэмээн ү зэж, саатуулах, торгох, цаашилбал буудалласан газар тань эрг үү лэн аваачиж хог хаягдлыг цэвэрл үү лэх арга хэмжээг авах болно. Таныг алдаа б үү гаргаасай хэмээн хогны уут болон тасалбар дээр бяцхан санамжийг бичиж тэмдэглэсэн байгаа.

Тасалбарын загварыг харуулсан байдал:

/ Уутны/ № . . .. . . . . . . . . . . . . . Жуулчин болон амрагч х ү ний тоо . . . .. . .
Машины дугаар . . . . ... . . . . . . . . .
Очих газар . . . . . . …… . . . . . . . . .
Орсон ө д ө р . .. . . . . . . . . ..

Та хогоо заавал энэ уутанд хийгээд ТХГазрын нутгаас гарахдаа ү лдээж явна уу. Та гарын ү сгээ зурснаар уг баримт баталгаажна .

Г арын ү сэг .............

Уут х ү лээлгэн ө гс ө н байгаль хамгаалагч .............

Таны ү лдээсэн хогийг бид тусгай хамгаалалттай газрын хогийн цэгт т ө вл ө р үү лж, ангилан ялгалт хийгээд хогийн тусгай цэг дээр тээвэрлэн аваачиж хаядаг юм. Ингэснээр таны амарч зугаалах орчин ү ргэлж цэвэр ариун онгон дагшнаараа хадгалагдан ү лдэх нэгээхэн гарц гарч ирж байгаа гэдгийг иргэн та ухамсарлан ойлгож байгаа бизээ

Дашрамд дурдахад биднийг дэмжин, нэг жилийн хогны уутны зардлаас тодорхой хувьд х ө р ө нг ө оруулсан Хаан банкны удирдлага хамт олонд баярлаж талархснаа илэрхийлж байна. Цаашид биднийг дэмжих аж ахуйн нэгж, хамт олон хувь х ү м үү стэй хамтарч ажиллахдаа баяртай байх болно.

Телевиз, радио болон бусад хэвлэл мэдээллийн сурталчилгаа

“Монголын хоёр нарны хооронд” т ө слийн зорилго, ү йл ажиллагаа, бодлогыг дэмжин ажиллах, т ү гээн дэлгэр үү лэх ү йлсэд хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын оролцоо дэмжлэг туслалцаа ихээхэн хэрэгтэй байдаг. Хамгийн гол х ү чин з ү йл болох ард иргэдийн ухамсарт н ө л өө л ө х, танин мэд үү лэх, сурталчлан ойлгуулах ажлыг хэвлэл мэдээллийн байгууллагын оролцоотойгоор хийж г ү йцэтгэх нь бодит ү р д ү нд х ү ргэдэг билээ. Ө нг ө рс ө н жил үү дэд бид энэ тал дээр багаг ү й анхаарал тавьж жил б ү р амралт зугаалгын улирал эхлэхээс ө мн ө хэвлэлийн бага хурал хийлгэн ү йл ажиллагаагаа ард иргэдэд танилцуулж, анхааруулга ìýäýýëëèéã õ¿ðãýäýã. Хогны эсрэг сэдэвт 15 секу íäèéí нийгмийн реклам сурталчилгаа бэлтгэж, “Eagle” òåëåâèçýýð нэвтр үү лсэн болно. Тус телевиз нь энэх үү рекламыг олон удаагийн давтамжтайгаар ү нэг ү й цацаж, бидний ажлыг дэмжсэн гэдгийг хэлэхэд таатай байна. М ө н Монголын радиогийн танин мэдэх ү йн нэвтр үү л ýã áîëîí 104.5 ãýð á¿ëèéí ðàäèîãèéí Óëòàé ÿðèà øóóä íýâòð¿¿ë эг, 100.9 FM Ү ндэсний радиогоор тус тус хог хаягдлын хор уршиг, т үү нтэй яаж тэмцэх, ил задгай хог хаягдлаа хаяхг ү й байх талаар уриалсан нэвтр үү лгийг удаа дараа явуулсан болно. Òºñëèéí õ¿ðýýíä “Ìîíãîëûí áàéãàëèéã õîãã¿é îð÷èí áîëãîöãî óðèàí äîð æèë á¿ð çîõèîí áàéãóóëàãääàã ìàðàôîí ã¿éëòèéã 2008 онд UBS òåëåâèçèéí ñóðâàëæëàõ áàã ñóðâàëæëàí 25 ìèíóòûí áàðèìòàò êèíîã ¿íý òºëáºðã¿é õèéæ îëîí íèéòýä õ¿ðãýñýí.

ªíººäðèéí áàéäëààð Монгол Телевизийн Гараг ст ү д è эр 15-30 секундийн хогны эсрэг сурталчилгаа хийлгэ æ áàéãàà б ө г өө д энэ сурталчилгааг б ү х телевиз ýýð öàöóóëàõ õ¿ñýëòýé áàéãàà þì. Òèéìýýñ òåëåâèçèéí óäèðäëàãóóä áèäíèéã äýìæèí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý ãýäýãò èòãýæ áàéíà.

Байгаль Орчин Аялал Жуулчлалын Яамтай хамтран ажиллах

Байгаль орчин аялал жуулчлалын яамны удирдлага болон ажилчин ажиллагсдад бидний үйл ажиллагааг үргэлж дэмжин тусалж байдагт гүн талархлаа илэрхийлж байна .

“Монголын Хоёр Нарны Хооронд” хог хаягдалтай тэмцэх төслийн баг нь тасралтгүй 9 жил Хөвсгөлийн Тусгай хамгаалалттай газарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд энэ хугацааны туршид бидний ажиглаж судалснаар Улсын тусгай хамгаалалттай газрын журам хуульд өөрчлөлт болон нэмэлт заалтуудыг тусгахаас аргагүй байдалд хүрээд байна хэмээн үзэж байна. Учир нь :

Сүүлийн жилүүдэд тус бүсэд дэд бүтэц зам харилцаа сайжирсан, мөн Монголчуудын амьжиргааны түвшин харьцангуй дээшилж, өөрийн орны үзэсгэлэнт газраар гэр бүл найз нөхдийн хүрээнд амран зугаалах нь ихсэж байгаа нь харагдаж байна.

Иймээс тус бүсэд амарч зугаалах гадаадын болон дотоодын жуулчдын тоо эрс нэмэгдэж үүнийг даган гарч ирэх сөрөг үр дагаврууд бий болж байгаа юм. Тусгай хамгаалалттай газарт ахуйн болон аюултай хог хаягдлыг ил задгай хаях, замгүй газраар машинтайгаа явж байгаль орчныг сүйтгэх, дэлхийд цэвэр усны нөөцөөрөө дээгүүрт ордог Хөвсгөл нуурандаа машин тэрэг, эд зүйлсээ угаах гэх мэт олон хууль бус бусармаг үйлдлүүдийг амрагч зугаалагч нар үйлдэж байна. Энэ байдалтай тус бүсийн байгаль хамгаалагч нар болон улсын байцаагчид, төрийн бус байгууллагын ажилчин ажиллагсад өөрсдийн хүч бололцоо арга хүчээр тэмцсээр ирсэн боловч хүн хүч тэрэг техникийн дутмагшил, хамгийн гол нь өнөөгийн нөхцөлд үл тохирох хууль журмын заалтаас хамааран тодорхой үр дүнд хүрэхгүй байна гэж үзэж байна.

1. Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутагт үзүүлэх ажил үйлчилгээний нэг удаагийн хөлс төлөх журманд өөрчлөлт оруулах тухай.

Байгаль орчны сайдын 2001 оны 117 дугаар тушаалын 4 дүгээр хавсралтанд Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутагт мөрдөх нэг удаагийн ажил үйлчилгээний хөлсний хэмжээ нь гадаадын иргэнд 3000 төгрөг, монгол улсын иргэн энэ тарифын 10 хувьтай тэнцэх хөлс буюу 300 төгрөгийг төлнө гэсэн заалт байдаг. Энэ нь өнөөгийн нөхцөлд тохиромжгүй хураамж хэмээн бид үзэж байна. Багаар бодоход гадаадын иргэдээс 5000 буюу түүнээс дээш, дотоодын иргэдээс 1000 буюу түүнээс дээш /хүүхдээс 500 төгрөг/ гэх мэтээр хураамж авах журмыг бид дэмжиж байна .

2. Тээврийн хэрэгслээс хураамж авах журам шинээр оруулах

Хот суурин газар болон гүүр, зогсоол гэх мэт газруудад нэвтрэх тээврийн хэрэгслээс замын хураамж авдаг байхад Улсын тусгай хамгаалалттай газарт хэдэн өдрөөр дураараа зорчих тээврийн хэрэгслээс хураамж авдаггүй нь байж боломгүй асуудал юм. Иймээс энэ талаар шинээр журам баталж өгөхийг бид дэмжиж байна.

3. Байгаль орчныг бохирдохоос хамгаалах хуулинд нэмэлт заалт оруулах

Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн байгаль орчныг бохирдохоос хамгаалах зүйлүүд нэлээд хэд байдаг боловч харин энэ заалт журмыг хэрэгжүүлээгүй тохиолдолд ямар арга хэмжээ авах талаар заалт тусгагдаагүй байдаг. Тодруулбал байгаль хамгаалагч болон улсын байцаагчийн эрх үүрэг, авах арга хэмжээ, торгуулийн хэмжээ зэрэг нь тодорхой тусгагдаагүй байна. Иймээс байгаль хамгаалагч болон Улсын байцаагч нарын эрх үүргийн тухай тодорхой нарийвчилсан журам гарган мөрдүүлэх, торгуулийн тасалбартай болгох аялагчдын эрх үүргийн талаар баталгаажсан журам мөрдүүлэх гэх мэт асуудлыг тусгаж өгөхийг бид дэмжиж байна.

Манай төслөөс оруулж буй эдгээр санал санаачлагыг Байгаль орчин,аялал жуулчлалын яам, Улсын тусгай хамгаалалттай газрын захиргаа хамтарч хэлэлцэн шат шатны арга хэмжээ авч, дэмжин туслана гэдэгт бид бүрэн итгэлтэй байна.

Áèä ýíýõ¿¿ òºñëèéã ººðñäèéí õºðºíãº, õ¿÷ áîëîëöîîíä òóëãóóðëàí, õýðýãæ¿¿ëæ ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëñààð èðñýí áºãººä ýíýõ¿¿ àæèëä çàðèì íýãýí àæ àõóéí íýãæ êîìïàíèóä, õýâëýë ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãóóä, Áàéãàëü îð÷íû ÿàì ã¿í òóñëàëöàà äýìæëýã ¿ç¿¿ëæ áàéñíûã õýëìýýð áàéíà. Öààøèä çºâõºí Õºâñãºëèéí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð áóñ Ìîíãîë îðíû áàéãàëèéí öîãöîëáîðò ãàçðóóä, àÿëàë æóóë÷ëàëûí á¿ñ íóòãûã õàìãààëàõ, èðãýäèéã ýíýõ¿¿ ¿éëñäýý òàòàí îðîëöóóëàõ, òºñëèéí ¿éë àæèëëàãààã ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõýä îëîí òàëò àðãà õýìæýý àâ÷ àæèëëàõ íü áèäíèé ºìíºº òàâüñàí ãîë çîðèëãî áîëæ áàéíà. Òèéìýýñ áèäýíòýé ñàíàà íèéëýí äýìæëýã òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëæ õàìòðàí àæèëëàõ òºð çàñàã, ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ êîìïàíèóä, õóâü õ¿í á¿ðèéã á¿ãäýýðýý õàìòäàà Ìîíãîëûí áàéãàëèéã õîãã¿é îð÷èí áîëãîöãîî¸ õýìýýí óðèàëæ áàéíà

12.03.2009